🏀 แอร์บอลโดนเป่าฟาวล์ได้ไหม? แยกให้ออกว่าปัดบอลแบบไหนทำได้ แบบไหนผิดกติกา

แอร์บอล (airball) คือลูกยิงที่หลุดมือแล้วไม่โดนอะไรเลย ทั้งห่วง แป้น และตาข่าย เป็นศัพท์ของแฟนบาส ในเล่มกติกา FIBA ไม่มีคำนี้

ตามข้อ 15 การยิงคือการที่ผู้เล่นถือบอลแล้วโยนขึ้นสู่อากาศไปทางห่วงของคู่แข่ง แอร์บอลจึงเป็นลูกยิงธรรมดาที่พลาดมาก และไม่มีข้อไหนกำหนดให้การยิงพลาดเป็นความผิดในตัวมันเอง

• ไม่ใช่ฟาวล์ ฟาวล์คือการสัมผัสตัวคู่แข่งอย่างผิดกติกา หรือพฤติกรรมไม่เหมาะสม (ข้อ 32) แอร์บอลไม่มีใครถูกสัมผัส
• ไม่ใช่ผิดระเบียบ (Violation) ผิดระเบียบคือการละเมิดกติกาข้ออื่น เช่น วอร์กกิ้ง (Traveling) หรือบอลออกนอกสนาม (ข้อ 22) การยิงพลาดไม่อยู่ในรายการนั้น
• บอลยังเป็นบอลเป็น บอลไม่ตายเพราะยิงไม่โดนอะไร เกมเล่นต่อทันที ใครคว้าได้ก็เล่นต่อ

สิ่งที่เปลี่ยนหลังแอร์บอลคือนาฬิกา 24 วินาที ข้อ 29 กำหนดว่าการยิงที่ถือว่าทันใน 24 วินาทีต้องมีสองอย่าง คือบอลหลุดมือก่อนสัญญาณดัง และหลังหลุดมือต้องโดนห่วงหรือลงตะกร้า ข้อ 29.2.7 กำหนดให้รีเซ็ตนาฬิกาหลังบอลโดนห่วง ลูกที่ไม่โดนห่วงจึงไม่ทำให้นาฬิการีเซ็ต แม้แต่ลูกที่แตะแป้นแต่ไม่โดนห่วง คู่มือตีความอย่างเป็นทางการของ FIBA (OBRI) ก็นับเป็นลูกที่ไม่โดนห่วง

ถ้าทีมที่ยิงได้บอลคืนโดยลูกไม่เคยโดนห่วง เวลาที่เสียไปไม่ได้คืน ฝ่ายรับจึงยัง Box Out เหมือนเดิม ส่วนฝ่ายรุกที่เก็บบอลคืนได้ต้องรีบตัดสินใจ

แอร์บอลไม่โดนเป่า แต่เหตุการณ์ข้างเคียง 3 อย่างนี้ทำให้คนดูเข้าใจผิด

• นาฬิกา 24 วินาทีหมด ถ้าสัญญาณดังขณะลูกลอยอยู่แล้วลูกไม่โดนห่วง เป็นผิดระเบียบเรื่องนาฬิกา ยกเว้นคู่แข่งคุมบอลได้ทันทีและชัดเจน ซึ่งจะมองข้ามสัญญาณและเล่นต่อ (ข้อ 29.1.2) ความผิดคือยิงไม่ครบเงื่อนไขภายใน 24 วินาที ไม่ใช่การยิงพลาด
• โดนฟาวล์ระหว่างกำลังยิง ถ้าผู้ป้องกันสัมผัสตัวผู้ยิงอย่างผิดกติกาขณะกำลังยิงและลูกไม่เข้า ผู้ยิงได้ลูกโทษ 2 ลูก (เขต 2 แต้ม) หรือ 3 ลูก (เขต 3 แต้ม) แม้ลูกจะแอร์บอล (ข้อ 34.2.2) นกหวีดนี้เป่าเพราะการสัมผัส
• ผิดระเบียบก่อนยิง เช่นโดนวอร์กกิ้งก่อนบอลหลุดมือ ซึ่งนับก้าวตามหลักใน Gather Step

ผู้ยิงที่วิ่งไปเก็บแอร์บอลของตัวเองได้ก็เล่นต่อได้ ข้อ 24.2 ระบุว่าเมื่อเสียการควบคุมบอลเพราะการยิง ผู้เล่นเลี้ยงใหม่ได้ ไม่ติดเลี้ยงสองครั้ง แต่นาฬิกา 24 วินาทีที่ไม่รีเซ็ตยังนับต่อ

อีกคลิปบนเพจเตือนว่าการชิพหรือปัดบอลทำได้แค่บางกรณี ถ้าไล่ตามกติกา FIBA กรณีที่ทำได้มี 4 กรณีหลัก ๆ

• ใช้มือเท่านั้น บอลถูก “แตะ” ไปทางไหนก็ได้ด้วยมือ (ข้อ 13.1) ฝ่ามือเปิดคือวิธีที่ถูกต้อง
• ปัดบอลจากมือคู่แข่งเมื่อมือไปโดนบอล การแตะบอลออกจากการควบคุมของผู้เล่นอีกคนไม่นับเป็นการเลี้ยงของคนปัด (ข้อ 24.1.4) และเจ้าของบอลที่เก็บบอลกลับมาได้หลังถูกแตะ เลี้ยงต่อได้โดยไม่ติดเลี้ยงสองครั้ง (ข้อ 24.2)
• ปัดลูกส่ง ปัดลูกส่งแล้วคว้าบอลไว้ได้ ไม่นับเป็นการเลี้ยง (ข้อ 24.1.4)
• แตะลูกยิงช่วงที่ยังไม่ต้องห้าม แตะลูกที่กำลังลอยขึ้นหรือถึงจุดสูงสุดได้ (OBRI ข้อ 31-14 และ 31-16)

หลักคิดง่าย ๆ คือถามตัวเองก่อนปัดว่ามือจะไปโดนบอลก่อนไหม ข้อ 33.11 ระบุว่าการแตะตัวคู่แข่งด้วยมือไม่ใช่ฟาวล์ทุกครั้ง ผู้ตัดสินดูว่าผู้สัมผัสได้เปรียบหรือไม่ และถ้าทำให้คู่แข่งเสียอิสระในการเคลื่อนไหวก็เป็นฟาวล์ ปัดโดนบอลก่อนแล้วมือเฉี่ยวแขนนิดเดียวจึงต่างจากการตีโดนมือหรือแขนก่อน

หมายเหตุ: กติกาไม่ได้เขียนวลี “โดนบอลก่อนโดนมือ” ไว้ตรง ๆ หลักข้างต้นสรุปจากข้อ 33.11 และข้อ 34.1.1 และผู้ตัดสินในสนามเป็นผู้ตัดสินรายจังหวะว่าการสัมผัสนั้นทำให้คู่แข่งเสียเปรียบหรือไม่

ปัดบอลแล้วกลายเป็นโทษได้ 4 แบบหลัก ๆ

• ตีโดนมือ แขน หรือตัว ถ้าคู่แข่งเสียอิสระในการเคลื่อนไหว หรือสะกิดซ้ำ ๆ เป็นฟาวล์ส่วนบุคคล (ข้อ 33.11 และ 34.1.1) ถ้าเกิดตอนอีกฝ่ายกำลังยิงจะได้ลูกโทษ (ข้อ 34.2.2) เรื่องการปะทะอ่านเพิ่มที่ Charging กับ Blocking Foul
• กำปั้นหรือขา จงใจชกบอลด้วยกำปั้น หรือเตะหรือกั้นบอลด้วยขา ผิดระเบียบ บอลตกเป็นของอีกฝ่ายและเริ่มด้วย throw-in (การโยนบอลเข้าเล่นจากนอกเส้น) (ข้อ 13.2 และ 13.3) บอลโดนขาโดยไม่ตั้งใจไม่ผิด
• ยื่นมือข้ามเส้น ตอน throw-in ผู้เล่นอื่นห้ามมีส่วนใดของร่างกายเหนือเส้นก่อนบอลถูกส่งข้ามเส้น (ข้อ 17.3.2) ผู้ป้องกันที่ยื่นมือไปปัดหรือคว้าบอลจากมือผู้ทำ throw-in ผิดระเบียบ และอีกทีมได้ทำ throw-in ใหม่ (ข้อ 17.4) ช่วง 2 นาทีสุดท้ายของควอเตอร์ที่ 4 และต่อเวลา ผู้ตัดสินจะเตือนก่อน ถ้ายังทำซ้ำเป็นฟาวล์เทคนิค (ข้อ 17.3.3)
• Goaltending ถ้าบอลอยู่เหนือระดับห่วงทั้งลูก และกำลังตกลงหาห่วงหรือกระทบแป้นมาแล้ว การแตะเป็น Goaltending ถ้าผู้ป้องกันทำ ทีมรุกได้ 2 หรือ 3 แต้มเหมือนลูกเข้า (ข้อ 31.2.1 และ 31.3.2) แอร์บอลที่เห็นชัดว่าไม่มีโอกาสเข้าห่วงไม่เข้าข่าย (ข้อ 31.2.3) อ่านต่อที่กติกาที่คนดูสับสนบ่อย

ลองทำในซ้อมสัปดาห์นี้ ให้มีโค้ชหรือผู้ปกครองดูแลเสมอ โดยเฉพาะตอนมีการกระโดดหรือปะทะ เริ่มจากแรงเบา ๆ และจำนวนครั้งไม่มาก

1. ปัดเฉพาะบอล จับคู่ยืนห่างหนึ่งช่วงแขน คนหนึ่งถือบอลระดับอกนิ่ง ๆ อีกคนใช้ฝ่ามือเปิดแตะบอลให้หลุดโดยไม่ให้มือโดนแขนเพื่อน คนละ 8-10 ครั้งแล้วสลับ
2. จับเวลา 24 วินาที เล่นสั้น ๆ แล้วให้เพื่อนจับเวลา 24 วินาที ถ้าลูกไม่โดนห่วงแต่ทีมเดิมเก็บบอลได้ ห้ามรีเซ็ตเวลา
3. ยืนให้พ้นเส้นตอน throw-in ฝ่ายรับรอให้บอลถูกส่งเข้ามาก่อนค่อยเข้าปัด ให้เพื่อนดูว่ามือหรือเท้าล้ำเส้นก่อนเวลาไหม
4. วางมือให้ปัดโดยไม่เอื้อมตัว ตามหลักในท่ายืนป้องกันพื้นฐาน
5. ดูคลิปแล้วถาม 3 ข้อ มือโดนบอลหรือโดนตัว ลูกยิงอยู่ช่วงไหนของการลอย และนาฬิกา 24 วินาทีเหลือเท่าไร

แอร์บอลไม่ใช่ฟาวล์และไม่ผิดระเบียบ สิ่งเดียวที่ต่างคือ ถ้าทีมเดิมเก็บบอลได้ ลูกที่ไม่โดนห่วงไม่ทำให้นาฬิกา 24 วินาทีรีเซ็ต ส่วนการชิพหรือปัดบอลทำได้เมื่อมือโดนบอล ใช้ฝ่ามือ และไม่ล้ำช่วงต้องห้ามอย่างเส้น throw-in หรือลูกที่กำลังตกลงห่วง แต่ถ้ามือไปโดนตัวคู่แข่งก่อนและทำให้เขาเสียเปรียบ นกหวีดก็จะดัง

ภาพปก: ดัดแปลงจากภาพของ Joe Murphy/NBAE via Getty Images / NBA.com